Interessante feiten over kaas

Kaas is een werkelijk uniek product dat al in de oudheid is ontstaan en zijn populariteit eeuwenlang heeft behouden. De verscheidenheid aan soorten, productiemethoden en consumptiewijzen is echt verbazingwekkend.

In verschillende landen zijn er eigen tradities ontstaan met betrekking tot de productie, rijping en presentatie van kaas. Maar minstens even interessant zijn de opmerkelijke feiten die te maken hebben met zijn geschiedenis, consumptiecultuur en zelfs enkele verrassende (en soms schokkende) soorten.

Hieronder vind je een uitgebreide lijst met interessante weetjes over kaas die je culinaire en culturele horizon kunnen verbreden.

1. Het verzamelen van kaasetiketten (tyrosemiophilie). Verzamelaars van etiketten van kaaswielen worden tyrosemiophielen genoemd. Ze ordenen en bewaren zorgvuldig collecties labels die sterk variëren in ontwerp en informatie geven over merken en soorten van over de hele wereld.
2. Wet op beschermde oorsprongsbenamingen. In Frankrijk geldt een speciale wet die het gebruik van geografische namen bij de productie van kaas beperkt. Als een kaas zijn naam ontleent aan een regio (zoals Roquefort of Camembert), mag hij alleen onder die naam worden verkocht als hij daadwerkelijk uit dat gebied komt. Momenteel zijn er 36 Franse kazen waarvan de namen op deze manier worden beschermd.
3. Record voor het zwaarste kaaswiel. Het zwaarste kaaswiel werd in 1988 in de VS geproduceerd en woog 18.171 kg.
4. Houding ten opzichte van kaas in China. Traditioneel staan veel Chinezen huiverig tegenover kaas en voelen zij afkeer bij het zien van Europeanen die het eten. Maar in grote Chinese steden groeit de belangstelling voor kaas geleidelijk dankzij de populariteit van de westerse keuken.
5. Kaas en stressvermindering. Volgens de krant “Daily Mail” bevat kaas het aminozuur tryptofaan. Dit bevordert de aanmaak van serotonine – het “gelukshormoon” – dat helpt om stress te verminderen en de stemming te verbeteren.
6. “Cheese!” en glimlach. In het Engels worden de lippen bij het uitspreken van “cheese” automatisch in een glimlach getrokken. Fotografen maken hier veel gebruik van en vragen mensen “cheese” te zeggen om hun blije gezichtsuitdrukking vast te leggen.
7. De mythe dat muizen dol zijn op kaas. Het populaire idee dat muizen dol zijn op kaas is weerlegd door Britse onderzoekers. In werkelijkheid geven knaagdieren de voorkeur aan voedsel met veel suiker en een zwakke geur, zoals granen of fruit.
8. Waarom zitten er gaten in Zwitserse kazen? Eerder werd gedacht dat de gaten in Emmentaler en andere Zwitserse kazen ontstonden door melkzuurbacteriën. Maar recent onderzoek toont aan dat microscopische strodeeltjes verantwoordelijk zijn voor de gaten. Door geautomatiseerd melken en filteren komen er minder deeltjes in de melk, wat leidt tot minder gaten.
9. Kaasfestival en “Cheese Rolling”. Op Cooper’s Hill in het Engelse graafschap Gloucestershire vindt jaarlijks een spectaculaire race plaats waarbij deelnemers achter een rollend wiel Double Gloucester-kaas aanrennen. Ondanks het hoge risico op blessures trekt dit evenement zowel deelnemers als vele toeschouwers aan.
10. Traditionele kaassmoking. In sommige regio’s van Europa en Azië worden nog steeds traditionele methoden gebruikt waarbij kaas boven een vuur van els, eik of beuk wordt gerookt. Een voorbeeld is de Italiaanse Scamorza affumicata (gerookte mozzarella), met een intense rooksmaak en stevige textuur.
11. “Kaas”-speleologie. In Frankrijk en Italië worden natuurlijke grotten gebruikt voor de rijping van kaas. Toeristen kunnen deze bezoeken om het rijpingsproces te zien en de unieke sfeer van deze “kaaskelders” met constante temperatuur en vochtigheid te ervaren.
12. De “levende” kaas Casu marzu. Op Sardinië wordt de extreem exotische kaas Casu marzu gemaakt, waarin larven van de kaasmade Piophila casei worden toegevoegd tijdens de rijping. De kaas krijgt zo een bijzondere smaak en geur. Hoewel deze praktijk in de EU verboden is, blijft de traditie bestaan binnen kleine gemeenschappen voor eigen gebruik.
13. De “mijtenkaas” Milbenkäse. In Duitsland bestaat Milbenkäse – een kaas die rijpt met behulp van kaas mijten die tunnels in het kaaswiel graven. Het eindproduct heeft een karakteristiek aroma en is geliefd bij liefhebbers van ongebruikelijke delicatessen.
14. Kaas voor vegetariërs. Aangezien stremsel traditioneel wordt gewonnen uit de magen van kalveren, is klassieke harde kaas niet geschikt voor strikte vegetariërs. Tegenwoordig gebruiken producenten steeds vaker microbiële of plantaardige alternatieven (bijv. van artisjokken of specifieke schimmels). Deze kazen zijn gemarkeerd met “suitable for vegetarians” of “vegetarian rennet”.
15. Kostbare kazen “achter slot en grendel”. Vroeger werden bijzonder waardevolle en lang gerijpte kazen in een aparte kast op slot bewaard om te voorkomen dat bedienden of familieleden stiekem een stukje afsneden. Zo’n “kaaskluis” was een teken van welvaart en waardering voor het kostbare product.
16. Invloed van geografie en microklimaat. De leefomgeving van dieren beïnvloedt de smaak en geur van kaas aanzienlijk. Het gras, de planten en bloemen die koeien, geiten en schapen eten geven de melk unieke nuances. Een voorbeeld: de Alpenweiden in Zwitserland of de weiden in de Franse regio Savoie, waar kaas een karakteristieke nootachtige en kruidige smaak krijgt.
17. “De maan is van groene kaas gemaakt.” Sinds lang bestaat er een ironische uitdrukking dat de maan “van groene kaas is gemaakt”. Tegenwoordig is dit slechts een grappig voorbeeld van een pseudo-wetenschappelijke theorie, vaak gebruikt door astronomen om te illustreren hoe mensen vroeger speculeerden over hemellichamen.
18. De geurige Munster en zijn legende. De Franse Munster-kaas staat bekend om zijn sterke geur en behoort tot de zachte kazen met gewassen korst. Volgens één theorie werd hij uitgevonden door monniken die de kaas wasten met pekel met bacteriën om schimmel te voorkomen. Zo ontstond de karakteristieke aromatische korst van Munster.
19. “Marihuanakaas”. In sommige landen waar bepaalde vormen van cannabis zijn gelegaliseerd of gedecriminaliseerd (zoals de VS of Nederland), wordt geëxperimenteerd met het toevoegen van hennep aan kaas. Meestal gaat het om hennepzaden of bestanddelen met cannabidiol (CBD), die geen psychoactieve werking hebben. Zulke producten roepen echter vaak vragen op bij toezichthoudende instanties.
20. Zeewier in kaas. Kustgebieden (zoals Bretagne in Frankrijk of sommige regio’s van Japan) gebruiken zeewier als toevoeging. Dit geeft de kaas een ongebruikelijke smaak met maritieme tonen en verrijkt het product met jodium en sporenelementen.
21. Theekazen. In China wordt het maken van kaas met traditionele thee steeds populairder. De technieken omvatten het weken van de wrongel in thee-infusies (bijv. jasmijn- of groene thee), wat een verfijnd aroma oplevert. Zo wordt de lokale theecultuur verbonden met nieuwe culinaire praktijken.
22. Onconventionele gastronomische combinaties. Hoewel men meestal denkt dat wijn de ideale partner is voor kaas, experimenteren experts steeds vaker met bier, cider, sake en soms zelfs koffie of groene thee. Deze combinaties leveren vaak verrassende smaken op en doorbreken traditionele clichés.

Al deze feiten weerspiegelen hoe divers de wereld van kaas is. Geschiedenis, geografie, ongewone recepten en soms zelfs extravagante experimenten vormen samen een immense mozaïek van kaascultuur die blijft verbazen. Voor sommigen is kaas puur een gastronomisch genot, voor anderen een verzamelobject of onderzoeksgebied, en voor weer anderen een perfecte reden voor reizen en culinaire ontdekkingen.

Hoe dan ook, als we al deze aspecten bestuderen, begrijpen we dat kaas niet zomaar een product is, maar een hele wereld van smaken, tradities en boeiende verhalen.